İSG sözlüğü
Sahada ve kayıtlarda aynı dili konuşun.
Tehlike, risk, ramak kala, aksiyon ve dijital kayıt süreçlerinde sık kullanılan 24 kavram. Kısa açıklamalar ve saha örnekleriyle aralarındaki farkları netleştirin.
Safety Figure içerik ekibi · Gözden geçirme:
Risk ve önleme
- Tehlike
Çalışana veya işyerine zarar verebilecek potansiyeldir. [1]
Örnek: Yaya güzergâhının üzerinden düşebilecek şekilde istiflenmiş bir malzeme.
- Risk
Bir tehlikeden yaralanma, kayıp veya başka bir zarar doğması ihtimalidir. [1]
Örnek: Üst raftaki malzemenin düşerek koridordan geçen bir çalışana zarar vermesi.
- Risk değerlendirmesi
Tehlikeleri ve etkileyen koşulları belirleme, riskleri inceleyip derecelendirme ve kontrol tedbirlerini kararlaştırma çalışmasıdır. [1]
Örnek: Yeni paketleme hattında normal üretim, temizlik ve bakım işlerini birlikte ele almak.
- Kontrol tedbiri
Tehlikeyi ortadan kaldırmak veya riskini azaltmak için seçilen önlemdir. [1]
Örnek: Malzeme düşmesi incelenirken istif düzeni ve yaya güzergâhının birlikte yeniden tasarlanması.
- Kalan risk
Önlemler uygulandıktan sonra yeniden değerlendirilen risk için kullanılan ifadedir. [1]
Örnek: Yeni yerleşim uygulandığında yoğun sevkiyat ve bakım sırasında hangi risklerin devam ettiğini incelemek.
- Kişisel koruyucu donanım (KKD)
Kişiyi sağlık ve güvenlik tehlikelerine karşı korumak üzere tasarlanmış; giyilen, takılan veya elde tutulan donanımdır. [2]
Örnek: İşin tehlikesine uygun seçilen gözlük veya baret. KKD seçimi, diğer önlemlerle birlikte değerlendirilir.
Olay ve aksiyon
- Ramak kala
Çalışanı, işyerini veya ekipmanı zarara uğratabilecek bir olayın zarar oluşmadan atlatılmasıdır. [1]
Örnek: Düşen boş bir kasanın birine çarpmadan ve hasar oluşturmadan yaya yoluna düşmesi.
- Bulgu
Gözlem veya kontrol sırasında kaydedilen, incelenebilir tespittir. Kaydın dayanağını yer, tarih, gözlem ve ilgili kanıt oluşturur.
Örnek: “Sevkiyat kapısındaki yaya yolunda üç boş kasa bulunuyor.”
- Uygunsuzluk
Belirlenmiş bir gerekliliğin karşılanmadığı tespittir. Kayıtta hangi kuralın, talimatın veya kontrol ölçütünün karşılanmadığı açıklanır.
Örnek: İşyerinin boş tutulmasını belirlediği geçiş alanında malzeme bulunması.
- Düzeltici faaliyet
Bir uygunsuzluğun tekrarına yol açan nedeni gidermek için yürütülen çalışmadır. Mevcut durumu düzeltmek ile tekrarın nedenini ele almak farklı adımlar olabilir.
Örnek: Kasaları kaldırmanın ardından, tekrar birikmeye yol açan bekleme alanı ve sevkiyat düzenini değiştirmek.
- Aksiyon
Takibi yapılacak somut iştir. Ne yapılacağını, sorumlusunu, hedef tarihini ve tamamlanmanın nasıl kontrol edileceğini birlikte tanımlar.
Örnek: “Bakım sorumlusu kapı arızasını giderecek; ardından atanmış kontrol sorumlusu sonucu kaydedecek.”
- Kapanış kanıtı
Aksiyonun gerçekleştiğini ve sonucunun değerlendirildiğini gösteren kayıttır. İşin türüne göre fotoğraf, kontrol sonucu veya ilgili belge olabilir.
Örnek: Arızalı kapının işlem sonrası kontrol sonucu, tarihi ve kontrol eden kişi bilgisi.
Ramak kala bildirimi hazırlayın → · Aksiyon kapanışını planlayın →
Saha ve ekipman
- Saha denetimi
Bir alanın veya işin belirlenen kapsam ve kontrol sorularıyla incelenmesidir. Gözlemleri, olumlu sonuçları ve takip gerektiren bulguları kayda dönüştürür.
Örnek: Sevkiyat vardiyasında yaya güzergâhını, önceki bulgularla birlikte yeniden kontrol etmek.
- İş izni
Burada, belirli bir işin nerede, ne zaman, hangi hazırlıklarla ve kimlerin onayıyla yürütüleceğini tanımlayan işyeri süreci anlamında kullanılır.
Örnek: Bakım işi öncesinde kapsamın ve saha koşullarının yetkili kişilerce kontrol edilip onaylanması.
- Dijital makine karnesi
Bir makinenin kimliğini, bulunduğu yeri ve ilişkili bakım, kontrol, talimat ve işlem kayıtlarını birlikte tutan dijital kayıt yapısıdır.
Örnek: Aynı ekipmanın farklı dosyalardaki bakım raporlarını ortak makine kimliğiyle bulmak.
- Periyodik kontrol
İş ekipmanının ilgili kurallara göre, yetkili kişilerce belirli aralıklarla kontrol edilmesidir. Ekipmanın türü, uygulanacak kapsamı ve yetkinliği etkiler. [2]
Örnek: Kontrol raporunu doğru ekipmanla ilişkilendirip belirtilen uygunsuzlukların giderilmesini takip etmek.
- Yetkinlik
Bir işi gereken bilgi ve beceriyle yapabilme durumudur. İşe göre eğitim, uygulama değerlendirmesi, deneyim ve gerekli belgeler birlikte ele alınabilir.
Örnek: Yeni ekipman görevinde, kişinin eğitim kaydıyla birlikte uygulama değerlendirmesini de incelemek.
- Dijital kroki
Saha yerleşimini ve seçilen noktaları dijital ortamda gösteren plandır. Okunabilir konum bilgisi sağlar; dayandığı saha düzeninin güncel tutulması gerekir.
Örnek: Yerleşim değiştiğinde işaretlenen geçişleri ve ekipman konumlarını sahayla karşılaştırmak.
Saha Gözlem ve Denetim → · Dijital Makine Karnesi → · Doküman ve İş İzni Takibi →
Dijital kayıt ve veri
- Denetim izi
Bir kayıtta kimin, ne zaman, hangi işlemi yaptığını anlamaya yarayan işlem geçmişidir.
Örnek: Aksiyonun hedef tarihinin kim tarafından ve hangi gerekçeyle değiştirildiğini görmek.
- Rol bazlı erişim
Kullanıcının görebileceği kayıtları ve yapabileceği işlemleri göreviyle ilişkilendiren yetkilendirme yaklaşımıdır.
Örnek: Bir saha görevlisinin bulgu ekleyebilmesi, kapanış onayının ise ayrı bir yetkide olması.
- Kişisel veri
Bir gerçek kişiyi doğrudan tanımlayan veya başka bilgilerle tanınmasını mümkün kılan bilgidir. [3]
Örnek: Çalışan adı, kişiye bağlanabilen sicil numarası veya tanınabilir kişinin kamera görüntüsü.
- Veri sorumlusu
Kişisel verinin hangi amaçla ve hangi yöntemle işlendiğini belirleyen, kayıt sisteminin kuruluş ve yönetiminden sorumlu gerçek veya tüzel kişidir. [4]
Örnek soru: Çalışan kayıtlarının toplanma amacını ve kullanım biçimini kim belirliyor?
- Aydınlatma
Kişiye verisini kimin, hangi amaç ve hukuki sebeple işlediğini; aktarım kapsamını, toplama yöntemini ve haklarını açıklamaktır. Açık rıza alınmasından ayrı bir yükümlülüktür. [5]
Örnek: Çalışanlara kamera kullanımının amacını ve ilgili veri işleme kapsamını açıklamak.
- Yapay zekâ ile karar desteği
Veriyi inceleme, özetleme veya öneri hazırlamada yapay zekâdan yararlanılmasıdır. Sonuç, ilgili kayda ve saha koşullarına göre yetkili kişi tarafından değerlendirilir.
Örnek: Bir saha gözlemi için önerilen aksiyonu, uygulanabilirliğini kontrol ederek düzenlemek.
Güven Merkezi → · Gizlilik yaklaşımı → · İSG Karar Desteği →
Resmî kaynaklar ve kullanım notu
Mevzuata dayalı açıklamalar aşağıdaki kaynakların kısa anlatımlarıdır. Bulgu, aksiyon ve dijital kayıt terimleri günlük iş takibi bağlamında açıklanmıştır; örnekler kurgusaldır. Bir yükümlülüğün kapsamını belirlerken ilgili düzenlemenin güncel metnine başvurun.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Sağlık Bakanlığı yayını; tanımlar için madde 4, risk kontrolü için madde 10.
- ÇSGB, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü sık sorulan sorular — periyodik kontrol için 89–91, KKD için 100–101.
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Kişisel Veriler.
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Veri Sorumlusu Kimdir?
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Aydınlatma Yükümlülüğü.
